Motyw 59

Ze względu na rolę i odpowiedzialność organów ścigania ich działania związane z niektórymi rodzajami wykorzystania systemów AI charakteryzują się znacznym brakiem równowagi sił i mogą prowadzić do objęcia osoby fizycznej nadzorem, do jej aresztowania lub pozbawienia wolności, jak również do zaistnienia innego niepożądanego wpływu na prawa podstawowe zagwarantowane w Karcie. W szczególności jeżeli system AI nie jest trenowany z wykorzystaniem danych wysokiej jakości, nie spełnia odpowiednich wymogów pod względem skuteczności jego działania, dokładności lub solidności lub nie został odpowiednio zaprojektowany i przetestowany przed wprowadzeniem do obrotu lub oddaniem do użytku w inny sposób, może on wskazywać osoby w sposób dyskryminacyjny lub w inny nieprawidłowy lub niesprawiedliwy sposób. Ponadto korzystanie z istotnych procesowych praw podstawowych, takich jak prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu, jak również prawo do obrony i domniemania niewinności, może być utrudnione, w szczególności w przypadku gdy takie systemy AI nie są w wystarczającym stopniu przejrzyste, wyjaśnialne i udokumentowane. W związku z tym szereg systemów AI przeznaczonych do wykorzystania w kontekście ścigania przestępstw, w którym dokładność, wiarygodność i przejrzystość są szczególnie ważne dla uniknięcia niepożądanego wpływu, zachowania zaufania publicznego oraz zapewnienia odpowiedzialności i skutecznego dochodzenia roszczeń, należy klasyfikować jako systemy wysokiego ryzyka, o ile ich wykorzystanie jest dozwolone zgodnie z właściwymi przepisami prawa Unii i prawa krajowego. Ze względu na charakter działań i związane z nimi ryzyko do takich systemów AI wysokiego ryzyka należy zaliczyć w szczególności systemy AI przeznaczone do wykorzystywania przez organy ścigania lub w ich imieniu lub przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii w ramach wsparcia udzielanego organom ścigania w zakresie oceny ryzyka, że osoba fizyczna stanie się ofiarą przestępstwa, takie jak wariografy i podobne narzędzia, do oceny wiarygodności dowodów podczas prowadzenia postępowań przygotowawczych w sprawie przestępstw lub ich ścigania oraz, o ile nie jest to zakazane na mocy niniejszego rozporządzenia, do oceny ryzyka popełnienia przestępstwa lub ponownego popełnienia przestępstwa przez osobę fizyczną niewyłącznie na podstawie profilowania osób fizycznych lub oceny cech osobowości i charakteru lub wcześniejszego zachowania przestępnego osób fizycznych lub grup, do profilowania w trakcie wykrywania przestępstw, prowadzenia postępowań przygotowawczych w ich sprawie lub ich ścigania. Systemów AI przeznaczonych specjalnie do wykorzystania w postępowaniach administracyjnych prowadzonych przez organy podatkowe i celne, jak również przez jednostki analityki finansowej wykonujące zadania administracyjne dotyczące analizy informacji na podstawie przepisów prawa Unii dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy, nie należy zaklasyfikować jako systemów AI wysokiego ryzyka wykorzystywanych przez organy ścigania do celów zapobiegania przestępstwom, ich wykrywania, prowadzenia postępowań przygotowawczych w ich sprawie i ich ścigania. Wykorzystanie narzędzi sztucznej inteligencji przez organy ścigania i inne odpowiednie organy nie powinno stać się czynnikiem powodującym nierówności lub wykluczenie. Nie należy ignorować wpływu wykorzystania narzędzi AI na prawo podejrzanych do obrony, w szczególności na trudności w uzyskaniu istotnych informacji na temat funkcjonowania tych systemów oraz wynikające z tego trudności w kwestionowaniu dostarczanych przez nie wyników przed sądem, w szczególności przez osoby fizyczne objęte postępowaniem przygotowawczym.

Konanie orgánov presadzovania práva zahŕňajúce určité použitia systémov AI sa vzhľadom na ich úlohu a zodpovednosť vyznačuje značným stupňom nerovnováhy moci a môže viesť k sledovaniu, zadržaniu alebo pozbaveniu slobody fyzickej osoby, ako aj k iným nepriaznivým vplyvom na základné práva zaručené chartou. Najmä ak systém AI nie je trénovaný na vysokokvalitných údajoch, nespĺňa primerané požiadavky, pokiaľ ide o jeho výkon, presnosť alebo spoľahlivosť, alebo nie je pred uvedením na trh alebo do prevádzky riadne dizajnovaný a otestovaný, môže ľudí selektovať diskriminačným alebo inak nesprávnym či nespravodlivým spôsobom. Okrem toho by mohlo byť obmedzené uplatňovanie dôležitých procesných základných práv, ako je právo na účinný prostriedok nápravy a na spravodlivý proces, ako aj právo na obhajobu a prezumpcia neviny, najmä ak takéto systémy AI nie sú dostatočne transparentné, vysvetliteľné a zdokumentované. Preto je vhodné klasifikovať ako vysokorizikové viaceré systémy AI, pokiaľ je ich používanie povolené na základe relevantného práva Únie alebo vnútroštátneho práva, určené na používanie v kontexte presadzovania práva, kde je presnosť, spoľahlivosť a transparentnosť obzvlášť dôležitá, aby sa zabránilo nepriaznivým vplyvom, zachovala dôvera verejnosti a zabezpečila zodpovednosť a účinná náprava. Vzhľadom na povahu predmetných činností a s nimi súvisiace riziká by tieto vysokorizikové systémy AI mali zahŕňať najmä systémy AI určené na používanie orgánmi presadzovania práva alebo v ich mene alebo inštitúciami, orgánmi, úradmi alebo agentúrami Únie na podporu orgánov presadzovania práva na posúdenie rizika, že sa fyzická osoba stane obeťou trestných činov, ako sú polygrafy a podobné nástroje, na hodnotenie spoľahlivosti dôkazov v priebehu vyšetrovania alebo stíhania trestných činov, a pokiaľ sa to týmto nariadením nezakazuje, aj na posúdenie rizika, že fyzická osoba spácha alebo opakovane spácha trestný čin, a to nielen na základe profilovania fyzických osôb, alebo na základe posúdenia osobnostných čŕt a charakteristík alebo trestnej činnosti fyzických osôb alebo skupín v minulosti, na profilovanie v priebehu odhaľovania, vyšetrovania alebo stíhania trestných činov. Systémy AI, ktoré sú osobitne určené na používanie v správnych konaniach daňovými a colnými orgánmi, ako aj finančnými spravodajskými jednotkami vykonávajúcimi administratívne úlohy spočívajúce v analýze informácií podľa právnych predpisov Únie v oblasti boja proti praniu špinavých peňazí, by sa nemali klasifikovať ako vysokorizikové systémy AI používané orgánmi presadzovania práva na účely predchádzania trestným činom, ich odhaľovania, vyšetrovania a stíhania. Používanie nástrojov AI orgánmi presadzovania práva a inými relevantnými orgánmi by sa nemalo stať faktorom nerovnosti alebo vylúčenia. Vplyv používania nástrojov AI na právo podozrivých osôb na obhajobu by sa nemal ignorovať, predovšetkým pokiaľ ide o ťažkosti pri získavaní zmysluplných informácií o fungovaní takýchto systémov a z toho vyplývajúce ťažkosti pri napadnutí ich výsledkov na súde, najmä zo strany vyšetrovaných fyzických osôb.